दिवस गुरागाईं

जमलस्थित विश्वज्योति हलले विदेशी चलचित्र पर््रदर्शन गर्दैन । २०६४ सालमा १५ नेपाली चलचित्र चलायो उसले । हल मालिक मोहन र्सराफले जम्मा एउटा मात्र चलचित्र हेरे- पर्खी बस“े । प्राध्यापन पेसाबाट निवृत्त र्सराफले किन हेरेनन् चलचित्र - भन्छन्, "मोनोटोनस हुन्छ ।"

सबैभन्दा बढी चलचित्र हर्ेर्ने साहित्यकारमध्ये पर्छन्, ध्रुवचन्द्र गौतम । हजारौ“ चलचित्र हेरसिकेका छन् उनले । भन्छन्, "पछिल्ला वर्षनेपाली चलचित्र हर्ेर्ने रुचिचाहि“ हराउ“दै गएको छ ।"

सभासद् एवम् अधिवक्ता सपना प्रधान मल्लले गतवर्षएउटा नेपाली चलचित्र हेरनि् कागबेनी । त्यसअघि उनले कुमारी, जीवनरेखा, कुसुमेरुमाल, क्याराभानलगायतका चलचित्र हेरेकी थिइन् । उनी किन हर्ेर्दिनन् त नेपाली चलचित्र - भन्छिन्, "रुचि र समय दुवै कम भए ।"

अर्का सभासद् प्रदीप ज्ञवालीले गतवर्षकुनै चलचित्र हेरेनन् । तर, बलिदान, सीमारेखा, वसन्ती, दर्पण छाया“ आदि चलचित्र हेरेको उनी सम्झन्छन् । पार्टर्ीीे सांस्कृतिक विभाग प्रमुख भएर पनि ज्ञवाली किन हर्ेर्दैनन् चलचित्र - भन्छन्, "मेरो वर्गले खोज्ने खुराक नेपाली चलचित्रले पस्किन सकेनन् ।"

सङ्गीतकार आलोकश्रीले हालसम्म दसवटा नेपाली चलचित्र हेरेका छन् । पछिल्लोपटक उनले हेरेका चलचित्र हुन्, कागबेनी र अल्पविराम । समय अभाव र तीन घन्टा बिताउनुपर्ने झन्झटले हलसम्म पुग्ने जा“गर नभएको उनको अनुभव छ ।

नेपाली चलचित्र भनेपछि नाक खुम्च्याउने ठूलै समूह छ नेपालमा । तर, नियमित रूपमा नेपाली चलचित्र नहर्ेर्नेहरूले पनि सिन्दूर, जीवनरेखा, वासुदेव, प्रेमपिण्ड, नुमाफुङ आदिको नाम सुनेका छन् । हेरेका चलचित्र राम्रै भए पनि अपवादबाहेक नेपाली चलचित्र हर्ेनलायक नरहेको आममूल्याङ्कन छ ।

नेपाली चलचित्र कस् तो बनिरहेको छ - "भारतीय चलचित्रको फोटोकपीजस् तो," एमाले नेता प्रदीप ज्ञवालीको यो जवाफस“ग र्सराफ, ध्रुवचन्द्र, सपना र आलोकश्री सहमत छन् । नेपाली चलचित्रले अनुहार नै बनाउन नसकेको उनीहरूको ठम्याइ छ । ज्ञवालीको निष्कर्षछ, "परम्परागत लिकबाट हाम्रो चलचित्र निस्कन सकेको छैन । " आलोकश्रीको भनँइ छ, "केही प्रयत्नचाहि“ अवश्य भएका छन् । " चलचित्र वासुदेवका पटकथाकार ध्रुवचन्द्रको अनुभव बोल्छ, "पहिचान बनाउन सजिलो छैन," भन्छन्, "आक्कलझुक्कल बन्ने फरक शैलीका चलचित्रले भिन्न पहिचान बनाउन सक्दैनन्, यसका लागि मूलधारले नै परविर्तन स् वीकार्नुपर्छ ।"

नेपाली चलचित्रको अनुहार कस्तो बन्नर्ुपर्छ त - सबैको एउटै जवाफ छ, नेपालीको जस्तै । तर, नेपालीकै जस्तो अनुहार भनेको के हो - सपना भन्छिन्, "परविर्तित आवाजलाई बोक्न सक्ने साथै मानवीय संवेदनाले भरएिको । " धेरैजसो चलचित्रले मायाप्रीतिलाई मुख्य विषयवस्तु बनाएको देखेर ज्ञवाली वाक्क भएका छन् । भन्छन्, "पाइलैपिच्छे छन् नया“ र गम्भीर विषय ।" मोहन र्सराफ पनि मौलिक विषयमा जोड दिन्छन् । थप्छन्, "भाषा र परविेशले मात्रै पहिचान बनाउन सक्दैन । नेपाली भावना र नेपाली माटोको सुगन्ध आउनर्ुपर्छ ।"

राम्राजति फ्लप

"चलचित्र भानुभक्त एउटा विदेशीले हेर्‍यो भने नेपाल कर्मकान्डीहरूको देश हो भन्ने बुझ्छ," साहित्यकार खगेन्द्र सङ्ग्रौलाको यो टिप्पणीले आदिकविको जीवनकथामा बनेको चलचित्र साहित्यिक वृत्तमा नै मान्य हुन सकेन । प्रेमपिण्ड, वसन्ती, बसाइ“ आदि चलचित्रले पनि यस्तै ढङ्गका आरोप खेपे । दर्शकले पनि यी चलचित्र हर्ेर्ने जा“गर देखाएनन् ।

पढे-लेखेको वर्गले राम्रो भनेका सबैजसो चलचित्र असफल छन् । कृतिमाथि बनेका कुनै पनि चलचित्रले पर्याप्त दर्शक भेटेका छैनन्  । पृथक् शैलीका नेपाली चलचित्र मात्रै हर्ेर्दै आएका दर्शकले मूलधारको मसलेदार चलचित्र हेरेको पाइ“दैन र मसलेदारमा पल्किएकाले पृथक्लाई स्वीकारेको देखि“दैन । ध्रुवचन्द्र भन्छन्, "दुवैथरी दर्शकलाई तान्ने सूत्र फेला नपारुन्जेल सफलता हात पर्दैन । " चलचित्र जतिसुकै राम्रँे भनिए पनि दर्शकप्रिय हुन सकेनन् भने त्यसको अर्थ छैन । पा“चै जनाको निष्कर्षके छ भने, असफललाई राम्रो भन्न मिल्दैन ।

यसो गरे बेस

असरल्ल विषय छन् गाउ“बस् तीमा । विषय खोजीमा अल्छेपन देखिन्छ । धेरै चलचित्र नहेरे पनि सञ्चारमाध्यममा आउने समीक्षा पढेर विचार बनाइरहेको बताउ“छन् प्रदीप ज्ञवाली  । प्रत्रि्रश्न गर्छन्, "जातीय, वर्गीय, भाषिक, लैङ्गिक आदि समस् यैसमस् या भएको मुलुकमा विषयको अभाव हुन्छ -"

विषय, प्रस्तुति र अभिनय सुधार्न थप लगानी नपर्ने भएका कारण अहिलेलाई यति गरे पनि प्रगति मानिने उनको धारणा छ । सपना प्रधान मल्ल बलिउड चलचित्रको उदाहरण पेस गर्छिन्, "रङ्ग दे वसन्ती, तारे जमिन पर उनका पछिल्ला उदाहरण हुन् ।" मोहन र्सराफचाहि“ मौलिक चलचित्रलाई प्रँथमिकतासाथ पर््रदर्शन सुरु गर्ने सोच भएको बताउ“छन्  । भन्छन्, "त्यसो गरयिो भने घुमाउरो दबाब पर्छ ।" ध्रुवचन्द्र गौतमका विचारमा बलिउडको प्रभाव कम गरेर निर्माता-निर्देशकले हाम्रै समाजमा फर्किएर हेरे हुन्छ । तर, सङ्गीतकार आलोकश्री केही फरक छन् । भन्छन्, "पुरानो विचारलाई नया“ बनाउने त छ“दैछ, साथै भएका कुराले पनि दर्शक तान्न सक्ने खुबी राख्छ । तर, हामीले दर्शक तान्ने प्रचारप्रसार पनि गर्न सकेका छैनौ“ ।"

नेपाली चलचित्रका निर्माता तथा निर्देशकहरू अरूका सल्लाहमा विश्वास गर्दैनन् । उनीहरू अध्ययन, अनुसन्धानमा पनि विश्वास गर्दैनन् । अरूका समीक्षा सुन्ने फर्ुसद पनि उनीहरूमा देखि“दैन ।

करिब २० वर्षभयो उनले नाटक गर्न थालेको, त्यो पनि सुविधासम्पन्न र अनेकौ“ सम्भावना भएको काठमाडौ“मा होइन, र ाजधानीभन्दा धेर ै पर अभाव र विपन्नतामा बा“चेको धर ानको र ङ् गमञ्चमा  । र ाजधानीबाहिर का लागि अझ महिला र ङ् गकर्मीहरूका लागि भने त यो एउटा र र्ेकर्ड नै हुनसक्छ ।

अल्पना कर्माचार्य, ३३, भन्दा लामो समय काम गर ेका र ङ् गकर्मीहरू पनि छन् धर ानमा तर यति लामो समय मोफसललाई नछाडी निर न्तर क्रियाशील र हने र ङ्गकर्मी उनी एक्ली हुन् । पहिलो नाटक दाइजो -०४५) पछि अन्तिम नाटक मुक्ति -०६४) सम्म उनले आफ्नो अभिनयशिल्पले जीवन्तता दिएकी छन् । उनले विजय मल्लदेखि शार दा सुब्बाको पुस्तासम्मका नाटकमा खेलेर आफूलाई स्थापित गर ाएकी छन् भने सडक नाटकहरूमार्फ त सयौ“पटक प्रस्तुत भइसकेकी छन् ।

सुनील पोखर ेल, नवीन सुब्बा, पुष्कर  गुरुङ, अनिल पाण्डे आदि र ङ्गकर्मीहरूको कार्यशालाहरूमा सहभागी हुने मौका पाएकी छन् उनले । भन्छिन्, "मलाई अझै पनि चुनौतीपर्ूण्ा र र ाम्रो नाटक गर्ने धीत मर ेकै छैन ।"

सुरुका एकाध वर्षआर म्भ नाट्य समूहमा आबद्ध भए पनि र ाम्रो नाटक गर्ने उत्कट अभिलाषाले उनलाई त्यही“ अड्याइर ाख्न सकेन र उनी अनाम नाट्य जमातमा आबद्ध भइन् । त्यसपछिका सम्पर्ूण्ा वर्षरूमा अनामका प्रत्येक क्रियाकलापहरूमा चाहे त्यो नाटक मञ्चन होस् वा नाट्य कार्यशाला- नृत्य, सङ्गीत, फोटो पर््रदर्शनी वा त्यस्तै कुनै पनि कार्यक्रममा सहभागी भएकी छन् । उनको यो निर न्तर को क्रियाशीलता पुरुष र ङ्गकर्मीहरूका लागि पनि इष्र्यालाग्दो हुने गर  ेको छ ।

शार दा सुब्बाद्वार ा लिखित नाटक अघोषितमा मुख्य चरि त्र निर्वाह गर ेर प्रशंसाको ओइर ो बटुलेकी अल्पनालाई कहिल्यै पनि काठमाडौ“ र त्यसका ग्ल्यामर स छटाहरूले आकषिर्त गर्न सकेन । हत्तपत्त प्रेससामु नआउने अल्पना भन्छिन्, "सबै र ाजधानी गए मोफसलमा कसले गर्ने - कोही त यही“ पनि त बस्नुपर्‍यो नि †" त्यसैले उनी धरानमै खुट्टा जमाएर बसेकी छन् ।

कलम र लाठी एकसाथ जान सक्छ भन्ने कुराका उदाहरण बनेका छन्, राजुबाबु श्रेष्ठ । प्रहर ी सेवामा लामो अनुभव बटुलेका उनी कथासाहित्यमा पनि राम्रै दख्खल राख्छन् । यतिखेर उनी तिख्खर गीतर्सजकका रूपमा देखा परेका छन् । उनका गीतहरू सङ्ग्रहित वचन नामक एल्बमले उनलाई भावी दिनमा अझ सशक्त गीत लेख्न उक्स्याएको छ । "पहिला रहर मात्र थियो, अब नसाजस्तै हुनलाग्यो," उनी वचनका बारेमा भन्छन्, "यस एल्बमका गीतबाट म धेरै आशावादी छु ।"

सायद अब श्रोता र नेपाली साङ्गीतिक फा“ट स्वयम् पनि उनीबाट आशावादी छ । किनभने, उनका गीतले उनलाई धारिलो गीतकार बनाउने प्रयत्न गरेको छ ।

हजार फूल बगै“चामा

आफ्नो छैन एउटा पनि

छैन क्यारे मेरा लागि

मैले पुज्ने देउता पनि †

आनन्द कार्की, रामकृष्ण ढकाल, यम बराल, राजेशपायल रर्ाई, अञ्जु पन्त, दीपक लिम्बूजस्ता आजका कर्ण्र्ाा्रय स्वरहरूले उनका धारिला गीतलाई न्याय गर्ने कोसिस गरेका छन् ।